Ένα ριζοσπαστικό μανιφέστο για τη διδασκαλία του μαθήματος των νέων τεχνολογιών

Διάβασα σήμερα, στο δικτυακό τόπο της εφημερίδας “The Guardian“, το άρθρο “A radical manifesto for teaching computing“, που έγραψε ο . Αντιγράφω παρακάτω κάποια ενδιαφέροντα κομμάτια:

Starting in primary school, children from all backgrounds and every part of the UK should have the opportunity to: learn some of the key ideas of computer science; understand computational thinking; learn to program; and have the opportunity to progress to the next level of excellence in these activities.

Η κεντρική ιδέα του άρθρου, όπως συνοψίζεται από το συγγραφέα σε μία παράγραφο.

Instead of educating children about the most revolutionary technology of their young lifetimes, we have focused on training them to use obsolescent software products.

Από μία μεριά είναι λογικό. Στο κάτω κάτω, ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υπάρχοντα εργαλεία και να μάθουν να τα χρησιμοποιούν, ώστε να προχωρήσουν, στη συνέχεια, στην υλοποίηση των ιδεών τους χρησιμοποιώντας τα. Όμως…

[…] if they don’t have a deeper understanding of this stuff [networked computing] then they will effectively be intellectually crippled. They will grow up as passive consumers of closed devices and services, leading lives that are increasingly circumscribed by technologies created by elites working for huge corporations […]

Και εδώ είναι το «κλειδί» της υπόθεσης «διδασκαλία υπολογιστών και νέων τεχνολογιών». Δεν πρέπει να δίνουμε στους μαθητές ούτε έτοιμες λύσεις, ούτε λυμένα προβλήματα. Χρειαζόμαστε άλυτα προβλήματα, πολλές αποτυχημένες προσπάθειες επίλυσης και ανήσυχους εκπαιδευτικούς που, ακόμη και όταν θα απαντούν σε μία ερώτηση, θα ετοιμάζουν την επόμενη για να τη μοιραστούν με τους εκπαιδευόμενους. Στο κάτω κάτω, μία ερώτηση ή ένα πρόβλημα δεν είναι απαραίτητο να έχουν πάντα λύση· η προσπάθεια επίλυσης μπορεί να έχει περισσότερα μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα.

Δημιουργική τιμωρία / Όλα είναι παιχνίδι

Στο προχθεσινό μου μάθημα με τα παιδιά των μικρών τάξεων (Α-Β) σε ένα σχολείο που διδάσκω, είχα την ευκαιρία να δω στην πράξη πώς μετατρέπεται μια τιμωρία σε δημιουργική απασχόληση.

Όπως έχω ξαναγράψει και πιο παλιά, για το μάθημα των υπολογιστών δε χρειάζεται να κυνηγάει ο δάσκαλος τα παιδιά. Συνήθως τα βρίσκει να τον περιμένουν έξω από την αίθουσα, όταν είναι κλειδωμένη, ή μέσα σ’ αυτή, αν τη βρουν ξεκλείδωτη.

Έτσι λοιπόν και προχθές. Με τη βιασύνη τους να μπουν μέσα στην αίθουσα, δυσκόλευαν εμένα που προσπαθούσα να ξεκλειδώσω την πόρτα και δε με άκουγαν όταν τους έλεγα να κάνουν πίσω. Όταν καταφέραμε τελικά να μπούμε μέσα, δύο κοριτσάκια της πρώτης άρχισαν να μαλώνουν επειδή η μία έσπρωξε την άλλη στην προσπάθειά τους να προλάβουν να πιάσουν θέση μπροστά σε ένα υπολογιστή.

Αποφάσισα λοιπόν κι εγώ να βάλω όλη την τάξη τιμωρία, για ολόκληρη την ώρα, και η τιμωρία ήταν να γράφουν την αλφαβήτα μία φορά το ένα και μία το άλλο (ευτυχώς η αναλογία παιδιών ανά υπολογιστή ήταν 2:1).  Έτσι, τα κέρδη θα ήταν:

  • θα έκαναν εξάσκηση στη σειρά των γραμμάτων του αλφάβητου (ειδικά τα παιδιά της Α’ τάξης που μόλις τώρα ολοκληρώνουν την εκμάθηση όλων των γραμμάτων),
  • θα μάθαιναν πού βρίσκεται το κάθε γράμμα στο πληκτρολόγιο, καθώς και τη χρήση των πλήκτρων Enter & Backspace,
  • θα έμεναν ήσυχα για το υπόλοιπο της ώρας 🙂

Για να μην πάρουν μάλιστα την τιμωρία κατάκαρδα, τους την παρουσίασα ως παιχνίδι-αγώνα δρόμου, καθώς στο τέλος της ώρας θα μετρούσαμε ποια ομάδα θα είχε γράψει το αλφάβητο τις πιο πολλές φορές. Πρόσθετα, μετά τις 5 πρώτες φορές που θα είχαν γράψει το αλφάβητο με τη σωστή σειρά, θα έπρεπε να συνεχίσουν γράφοντάς το ανάποδα!

Αυτό όμως που μ’ εντυπωσίασε, στο τέλος της ώρας, ήταν το ότι αυτοί που «έχασαν» και μου δικαιολογήθηκαν ότι τα γράμματα στο πληκτρολόγιο ήταν μπερδεμένα, δέχτηκαν την πρότασή μου:

όταν το απόγευμα σε αφήσουν οι γονείς σου να παίξεις στον υπολογιστή, ζήτα από τη μαμά ή το μπαμπά να σε βάλουν να γράψεις το αλφάβητο, για να μάθεις να το γράφεις γρήγορα

Το σκέφτεστε;

Να είσαι γονιός και να σου έρθει να μικρό να σου πει: «σήμερα δε θέλω να παίξω, θέλω να γράψω στον υπολογιστή», ένα θερμόμετρο, δε μπορεί, θα του το βάλεις! 😉

Η ώρα κύλησε μια χαρά, όπως καταλαβαίνετε, και τα μικρά έφυγαν χαρούμενα επειδή η «τιμωρία» ήταν τελικά παιχνίδι (αν και δεν ξέρω πόσα τελικά εφάρμοσαν την πρότασή μου).

Κι ενώ είχα ξεκινήσει χθες να γράφω το παραπάνω κείμενο και το άφησα να το τελειώσω σήμερα, το μεσημέρι στο μάθημα είχα μια παρόμοια κατάσταση (εξ ου και ο διπλός τίτλος του άρθρου). Έτυχε να ακούσω ένα μαθητή μου της Δ’ τάξης να λέει στο συμμαθητή και φίλο του:

θέλεις να παίξουμε email;

Τι είχε γίνει;

Ο πρώτος απέκτησε την πρώτη του ηλεκτρονική διεύθυνση χθες, που του την έφτιαξε ο μπαμπάς του. Σήμερα, λοιπόν ήθελε να μυήσει και το φίλο του, ώστε να μπορούν να ανταλλάσσουν μηνύματα και τι πιο απλό από το να θεωρήσει την όλη διαδικασία ως παιχνίδι!

Γενικά, είμαι πολύ επιφυλακτικός να εισάγω τα παιδιά από τόσο νωρίς στην έννοια της δικτυακής επικοινωνίας, δεδομένου ότι δεν ξέρουμε (και δεν ξέρουν) από ποιους θα λαμβάνουν μηνύματα. Από την άλλη μεριά όμως, τα κοινωνικά δίκτυα (και ειδικά το facebook) τα γνωρίζουν ήδη από τα αδέλφια τους ή τους γονείς τους κι έτσι το μόνο που μένει σ’ εμένα είναι η ενημέρωση για το τι πρέπει να προσέχουν και η ελπίδα ότι θα θυμούνται όσα συζητήσαμε.

Αυτό όμως είναι ένα άλλο θέμα και σταματώ εδώ. Μένω μόνο με το γεγονός ότι είναι πολύ καλή αυτή η αντιμετώπιση των παιδιών, να τα βλέπουν όλα σαν παιχνίδι.

Η διπλωματία των παιδιών

Σήμερα θέλω να σας μεταφέρω δύο περιστατικά από τις δύο πρώτες μου ημέρες σε ένα από τα σχολεία όπου θα διδάσκω φέτος.

Χθες το μεσημέρι

Το πρώτο μου μάθημα με τα μικρά (Α-Β τάξεις).  Οι υπολογιστές βρίσκονται στην ίδια αίθουσα με τα όργανα της Φυσικής Αγωγής (στρώματα, μπάλες, δοκός ισορροπίας) και τη βιβλιοθήκη του σχολείου.  Επειδή είναι το πρώτο μας μάθημα μαζί, ξεκινήσαμε με τις γνωριμίες και τη φωτογράφηση (όπως έγραψα και στο προηγούμενο άρθρο).  Φαίνεται όμως ότι η φωτογράφηση τραβούσε σε μάκρος για κάποια παιδιά (ας μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για πρωτάκια και δευτεράκια), είχαμε και τους υπολογιστές κλειστούς (για να έχω την προσοχή τους σε ό,τι τους έλεγα) κι έτσι άρχισαν να λοξοκοιτάζουν προς τα όργανα της γυμναστικής.  Φυσικά δεν αρκέστηκαν μόνο στο κοίταγμα αλλά, βλέποντάς με και απασχολημένο, προχώρησαν προς τα εκεί και άρχισαν να παίζουν με τις μπάλες και να ανεβαίνουν στη δοκό και μετά να πηδούν στα στρώματα!

Στην αρχή τα πήρα με το καλό.  Δεν είχαν αποτέλεσμα οι παραινέσεις μου.  Όταν είδα ότι δε με άκουγαν, φώναξα.  ΔΥΝΑΤΑ.  Ίσως με άκουσε και η δασκάλα του ολοημέρου, στην αίθουσα που ήταν με τα μεγάλα παιδιά, έναν όροφο πιο κάτω.  Το γεγονός όμως είναι ότι τότε με άκουσαν και μαζεύτηκαν, σα «βρεγμένες γάτες» που λέμε, γύρω μου (σε μια απόσταση ασφαλείας όμως).

Φεύγοντας το απόγευμα, ήμουν σίγουρος ότι πλέον θα ήμουν «ο κακός κύριος των υπολογιστών» 🙂

Σήμερα το μεσημέρι

Πηγαίνοντας στο σχολείο σήμερα, είχα σκοπό να ελαφρύνω κάπως την ατμόσφαιρα, αφήνοντάς τα να παίξουν (δεδομένου και του γεγονότος ότι δεν κατάφερα ακόμη να βάλω στους υπολογιστές αυτά που ήθελα), ακόμη και τους «πρωτεργάτες» του χθεσινού επεισοδίου, στους οποίους είχα πει ότι θα ήταν τιμωρημένοι και σήμερα (τιμωρία: όταν τα άλλα παιδιά θα παίζουν, εσείς θα κάθεστε μακρυά και θα τα βλέπετε).

Φανταστείτε λοιπόν την έκπληξή μου όταν, μπαίνοντας στην αίθουσα, με το «καλησπέρα» που είπα, ήρθαν 5-6 γύρω μου, ένα μ’ αγκάλιασε και άλλα δύο μου έδωσαν τις ζωγραφιές που είχαν κάνει (όχι για να τις κοιτάξω, για «δικές μου»)!!!

Εννοείται πως μετά από τέτοια υποδοχή, δεν ήταν δυνατό να κρατήσω τη χθεσινή μου «υπόσχεση», έτσι δεν είναι;

Δεν ξέρω αν αυτή η αλλαγή συμπεριφοράς των παιδιών προήλθε μετά από κάποια συζήτηση με τους γονείς τους ή τη δασκάλα του ολοημέρου· φαντάζομαι πως όλο και θα έγινε κάποια τέτοια συζήτηση.  Θυμάμαι όμως και κάτι που μου είχε μεταφέρει μια μητέρα, πριν από δύο χρόνια, ότι της είχε πει ο γιος της (Α τάξη τότε) μετά το πρώτο μάθημα: «ο κύριος των υπολογιστών είναι αυστηρός αλλά είναι καλός» και σκέφτομαι ότι τελικά τα παιδιά, ακόμη και τα πιο μικρά, έχουν τον δικό τους τρόπο αξιολόγησης για να μας κρίνουν.

Ξεκινάμε τα μαθήματα με φωτογράφηση

Ξεκινώντας την καινούρια χρονιά (έστω και Νοέμβριο) και μάλιστα σε «καινούριο» σχολείο (δηλαδή σε σχολείο που δεν έχω ξαναδιδάξει), μία από τις πρώτες μου ενέργειες είναι η δημιουργία ενός άλμπουμ φωτογραφιών των προσώπων όλων των παιδιών.

Μπαίνοντας στην αίθουσα για πρώτη φορά μέσα στη χρονιά, με παιδιά που δε γνωρίζω και δε με γνωρίζουν, όπως είναι φυσικό, το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να γνωριστούμε.  Αφού τους λέω το όνομα και το επάγγελμά μου (η πρώτη έκπληξη: ο «κύριος» δεν είναι δάσκαλος) και κάποια πράγματα σχετικά με το μάθημα των υπολογιστών (η δεύτερη έκπληξη: δε θα παίζουμε μόνο), τους κάνω και μερικές (στατιστικού χαρακτήρα) ερωτήσεις, όπως:

  • πόσα παιδιά έχουν ξανακάνει μάθημα υπολογιστών (είτε εντός ή εκτός ολοημέρου σχολείου);
  • πόσα παιδιά έχουν στο σπίτι υπολογιστή;
  • πόσα παιδιά έχουν στο σπίτι κάποια παιχνιδομηχανή (π.χ. playstation, nintendo, xbox);
  • τι πράγματα μπορούμε να κάνουμε με ένα υπολογιστή;
    (μαντεύετε ποια είναι η πρώτη τους απάντηση;)

Αφού, λοιπόν, γίνει η πρώτη γνωριμία και «σπάσει ο πάγος», προς το τέλος της ώρας, τους ζητώ να φωτογραφηθούν για να βάλουμε τις φωτογραφίες στους υπολογιστές.  Εδώ πρέπει να αναφέρω πως, προφανώς, οι φωτογραφίες αυτές χρησιμοποιούνται μόνο μέσα στην τάξη και για κανένα λόγο δεν τις βάζουμε στο δίκτυο.

Όταν συγκεντρώσω όλες τις φωτογραφίες των παιδιών (εφ’ όσον θέλουν να φωτογραφηθούν), τις τοποθετώ σε μια μεγάλη εικόνα (επίτηδες θολωμένη εδώ), κάπως έτσι:

Πρόσωπα παιδιώνη οποία τοποθετείται ως ταπετσαρία στην επιφάνεια εργασίας όλων των υπολογιστών της τάξης.

Ο σκοπός της δημιουργίας αυτής της συλλογής φωτογραφιών είναι διπλός:

  1. για εμένα: είναι ένα εξαίρετο βοήθημα για να μάθω τα ονόματα των παιδιών. Δεδομένου του γεγονότος ότι βλέπω το κάθε παιδί για 2 ώρες κάθε εβδομάδα, σε συνδυασμό με το πλήθος των παιδιών (καμιά φορά έχω 60 παιδιά μέσα σε μια χρονιά, στα 2 ή 3 σχολεία που αναλαμβάνω), είναι πολύ δύσκολο να μάθω τα ονόματα όλων των παιδιών πριν τα Χριστούγεννα.
  2. για τα παιδιά: αποτελεί μία πολύ καλή μέθοδο να νιώσουν την αίθουσα (στην οποία μπορεί να μη γίνονται μαθήματα τις υπόλοιπες ώρες του προγράμματος) ως δικό τους χώρο, βλέποντας εαυτούς και συμμαθητές με το που ανοίγουν τον υπολογιστή.

Αν και οι φωτογραφίες «επιζούν» ως ταπετσαρίες μέχρι να μάθουμε να βρίσκουμε άλλες και να τις αντικαθιστούμε, προσθέστε στους δύο παραπάνω λόγους και ένα ετεροχρονισμένο αποτέλεσμα: τη σύγκριση των φωτογραφιών στο τέλος της χρονιάς με την τότε εμφάνιση των παιδιών (αλλαγή του προσώπου του παιδιού μετά από 7+ μήνες μαθημάτων, φωτογραφίες παιδιών που σταμάτησαν να έρχονται στο ολοήμερο).

Τις φωτογραφήσεις τις κάνω και τα 4 χρόνια (μέχρι και φέτος) που διδάσκω στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και κρίνω πως πετυχαίνουν τους στόχους που ανέπτυξα πιο πάνω.  Από τη μεριά των παιδιών, μόνο προχθές, ένα κοριτσάκι σε ένα από τα σχολεία αρνήθηκε να φωτογραφηθεί (και δέχτηκα την επιλογή της)· πιστεύω όμως ότι μάλλον θα αλλάξει γνώμη όταν δει τη συλλογή με τις φωτογραφίες στους υπολογιστές.

  1. Κατηγορίες

  2. Θέματα